Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi
  • EN

L - BAŁUCKI SŁOWNIK

LAĆKI pantofle, kapcie.

LEBERKA pasztetowa, kiełbasa wątrobiana, idealna do posmarowania ->sznytki.

* Pasztetowa to była, w flaku, no bo się wzięło, że leber wątroba, wątrobianka, czyli po naszemu leberka. Bardzo często się leberkę jadło. Dobra leberka musiała w domu być.

LIMANKA ulica Limanowskiego – jedna z największych ulic Bałut, terytorium kibiców ŁKS-u. Nazwa ulicy utrwaliła się w zwrocie: „Morda nie szklanka, ŁKS Limanka”.

LUDZIE PÓŁŚWIATKA pan Kamera, pan Łapka, dozorca Owsianko, Indianiec – ksywy postaci zapamiętane przez mieszkańców Bałut.

* Dozorca Owsianko przegrał pieniądze, grając w kukułeczkę. Pewnego razu przegrał wszystkie pieniądze. Chcąc spłacić długi, zaczaił się na terenie kamienicy, w której sprzątał, i zabił trzy kobiety, topiąc je w stawie przeciwpożarowym. To były powojenne czasy.

* Indianiec krwawy postrach Bałut, który siedzi w więzieniu, a miał na Bałutach swoją klikę. Teraz to już jest stary dziadek postać z lat 60.

LUNTY (też LANTY) bicie, manto; sprawić komuś lunty tzn. uderzyć, pobić go.

ŁÓDKA łódzka rzeka, wcześniej zwana Starowiejską lub Ostrogą. Nad jej brzegami w XIII wieku powstała osada, która dała początek Łodzi. Źródła tej dwudziestokilometrowej rzeki znajdują się na przepuście drogowym pod ul. Brzezińską, ujście zaś w Konstantynowie Łódzkim, gdzie rzeka wpada do Neru.

* Łódka płynęła od Franciszkańskiej do Nowomiejskiej. I nad tą rzeką Łódką była ulica Nad Łódką. Na Nowomiejskiej stała kamienica frontem do Łódki, mieszkał w niej Jan Kądziela. Na miejscu tej kamienicy stoi teraz zegar słoneczny. Rzeczka była elegancko wymurowana; łódki z papieru puszczało się Łódką, a jak była ulewa, to na Wojska Polskiego były głębokie rynsztoki i tam też puszczało się łódki.

ŁUKASZ Z BAŁUT artysta pochodzący z Bałut i odwołujący się do nich w twórczości, pomysłodawca i współorganizator Festiwalu Kultury Bałuckiej Bautata, twórca Radia Wolne Bałuty.

K - BAŁUCKI SŁOWNIK

KANCIARZ oszust.

KANT oszustwo.

KAROLINA KOWALKIEWICZ (ur. 1985) mieszkająca na Bałutach zawodniczka MMA (mieszanych sztuk walki), mistrzyni KSW (Konfrontacja Sztuk Walki – polska organizacja promująca walki MMA) w kategorii do 52 kg.

* Z osób znanych trzeba przecież powiedzieć o naszej mistrzyni, Kowalkiewicz się dziewczyna nazywa (...). Taka w dechę, a to jest przecież zawodniczka MMA i jest mistrzynią KSW. Wszyscy tu ją znają.

* Dziewczyna od zawsze duch niespokojny była, ciągle ją do ruchu, jak ja to mówię, nosiło. Bo ona i jakieś skoki uprawiała, i inne wygibasy, ekstremalne jakieś sporty, tak to się nazywa, no a teraz naszą dumą jest. Posłali ją do Ameryki, że niby na stracenie, bo nikt nie wierzył, że wygra, a ona dała radę. Także to chluba jest!

* Ze znanych osób mówi się o Karolinie Kowalkiewicz na pewno, ona jest przecież mistrzynią KSW i wszyscy są tu raczej dumni z niej, w szkole się czasem o niej rozmawia.

KASA CHORYCH budynek dawnego szpitala im. Heleny Wolf (dawniej Szpital Kasy Chorych Miasta Łodzi) przy ul. Łagiewnickiej 34/36. Szpital został wybudowany w latach 1927–1930 ze składek mieszkańców i był jednym z najbardziej okazałych budynków dzielnicy. Do połowy września 1942 roku był siedzibą Wydziału Zdrowia, później znajdował się tam Resort Krawiecki. Po likwidacji getta w budynku zorganizowany został obóz zbiorczy dla osób wybranych do pracy w fabrykach na terenie Niemiec. Po wojnie budynek funkcjonował ponownie jako szpital kliniczno-położniczy, w którym na świat przyszło wielu mieszkańców Bałut. W połowie lat 80. rozpoczęto remont, którego nie skończono. Nieruchomość przeszła pod zarząd gminy, następnie została sprzedana; w ostatnich latach niszczeje.

KINA NA BAŁUTACH Kino Raj / Ars / Świt (Rynek Bałucki 5), kino Przyszłość Społeczna / Przyszłość Kultury i Oświaty (ul. Młynarska 32), kino Lux / Wenus / Macierz (ul. Młynarska 15), kino Zachęta (ul. Zgierska 26), kinoteatr Flora (ul. Zawiszy 22), kino Halka / Kasandra / Syrena / Lira (ul. Limanowskiego 37), kino Uciecha (ul. Limanowskiego 36), kino Batory / Raj / Roma / Pax / Oaza (ul. Bolesława Chrobrego 10), kino Pionier / Bajka (ul. Franciszkańska 31a), kino Nowe (ul. Zgierska 41).

* Wpuszczano do Raju za psie grosze, bo kino było dziadowskie i tylko bałuckie łobuziaki tam przychodziły.

* W kinach można było pić, palić, śmiecić. Nikt się tym nie przejmował. (...) Pokazywano przed wojną filmy nieme z Polą Negri i z Charliem Chaplinem i inne podobne.

* Co niedzielę chodziłem na Tarzana, Errola Flynna, Douglasa Fairbanksa, Toma Mixa. Bilet kosztował 25 groszy, a ja składałem grosik do grosika. Czasami nawet dwa razy w tygodniu udawało mi się obejrzeć film. Najbardziej lubiłem kowbojskie. Pamiętam moment, jak kiedyś spadała gwiazda i ktoś krzyknął, żeby szybko pomyśleć marzenie. Pomyślałem sobie wtedy, że chciałbym być aktorem. Miałem 9 lat (Jan Machulski, Chłopak z Bałut).

* Na „Wróbelku Elemelku” mama musiała mi zawsze rozgrzewać stopy, bo było tak zimno.

KLIŃCÓWKA (też PLIŃCÓWKA) zabawa w chowanego.

KOJSA (też KOJS) mały kieliszek wódki.

* (...) Siedlim sobie w szalonie na kacanapie i „kojsewypilim, jakoże akurat zygar dwunastom wydyndał i nowy rok się zrobił ze starygo („Śmiech”, 10.01.2014, nr 1, s. 2).

KOPYCIAK (też KOPYCIANKA, KOPYCIARA, KOPYTKO, KOPYTÓWKA) łyżwa domowej roboty.

* Zimą, gdy zamarzały rynsztoki, stawały się idealnym miejscem na jazdę na łyżwach. A łyżwy często robiliśmy samodzielnie. Z pomocą ojca koleżanki, który był stolarzem, wycięłam z drewnianego kloca łyżwę kopyciarkę, a od spodu przymocowałam drut i miałam łyżwę na jedną nogę. Drugą nogą się odpychało.

KRAWACIARZ warszawiak, albo człowiek dobrze sytuowany, urzędnik.

KUKUŁECZKA łódzka gra liczbowa z lat 50.; loteria; gra polegała na typowaniu 5 liczba z 90, wygrywało się za trafne wytypowanie co najmniej dwóch liczb.

I - BAŁUCKI SŁOWNIK

X

X

X

J - BAŁUCKI SŁOWNIK

JANOWICZ JERZY (ur. 1990) urodzony na Bałutach polski tenisista, pierwszy polski półfinalista turnieju wielkoszlemowego w grze pojedynczej, a także finalista wielkoszlemowych turniejów juniorskich, Zdobywca Pucharu Hopmana w 2015 roku, reprezentant Polski w Pucharze Davisa.

JAZDA NA FAJERKACH zabawa podwórkowa polegająca na toczeniu po ulicy fajerek z pieca za pomocą specjalnie wymodelowanego drutu lub pogrzebacza.

H - BAŁUCKI SŁOWNIK

HANS KLOSS Stanisław Mikulski (1929–2014), urodzony w Łodzi i mieszkający na Bałutach polski aktor filmowy i teatralny, najbardziej znany z roli Hansa Klossa w serialu Stawka większa niż życie emitowanym po raz pierwszy w latach 1968–1969. Mieszkał przy ul. Limanowskiego i Lutomierskiej.

HIP-HOP BAŁUCKI Bałuty to kolebka łódzkiego hip-hopu. Z Bałut pochodzi kilku znanych polskich raperów, m.in. O.S.T.R., Zeus, Spinache, Afront, Dwa Sławy, eMCeeM. Muzycy w tekstach swoich utworów często odwołują się do Bałut.

* Nie wiem ile masz lat i jaki jest twój wyuczony zawód,

Wiem tylko, że jak ja pochodzisz z Bałut,

Znasz dzielnicę ona ma w sobie życie,

Wiesz sam,

Ma w sobie życie dzięki nam,

Więc gdzie by Cię nie poniosło w świat,

Brat, gdzie byś nie był,

Bałucki styl trwa, dopóki chodzimy po ziemi

(O.S.T.R. [feat. Zeus, Kochan], Reprezentuj).