Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi

2019 – ROK MARKA EDELMANA W ŁODZI

W 2019 roku przypadła setna rocznica urodzin i dziesiąta rocznica śmierci Marka Edelmana, legendarnego dowódcy powstania w getcie warszawskim, uczestnika Powstania Warszawskiego, a po wojnie lekarza kardiologa – prekursora operacji serca ratujących życie ludziom umierającym na zawał, wciąż pozostającego w pamięci pacjentów, przyjaciół i bardzo wielu Polaków. Marek Edelman jest wspaniałym przykładem człowieka, który swoje życie poświęcał ratowaniu ludzkiego życia i ludzkiej godności, zarówno w czasie wojny, jak i w czasie pokoju, dając prawdziwą lekcję obywatelskiej odpowiedzialności.Marek EdelmanDecyzją Rady Miejskiej w Łodzi, rok 2019, został ogłoszony Rokiem Marka Edelmana w Łodzi. Upowszechnienie wiedzy o tej postaci i jej działalności jest nam szczególnie bliskie. Od lat pamiętamy i wciąż przypominamy jego biografię i przesłanie: że nie wolno być obojętnym.

Z tej okazji zorganizowaliśmy szereg wydarzeń poświęconych życiu i działalności Marka Edelmana. Wydarzeniom tym przyświecały cztery hasła: „Najważniejsze jest życie”, „Najważniejsza jest wolność”, „Najważniejsza jest miłość”, „Najważniejsza jest pamięć”, które przekazywaliśmy przy pomocy stworzonych przez Krzysztofa Iwańskiego plakatów.

Głównym wydarzeniem obchodów było otwarcie wystawy „Marek Edelman. Człowiek” dedykowaną jego postaci, która nie tylko przybliża jego biografię ale mówi także o ważnych problemach współczesnego świata.

Wystawa: "Marek Edelman. Człowiek."Wielokrotnie podkreślaliśmy jego patriotyzm i oddanie swojej ojczyźnie, której wolności, niezależności i dobrego imienia zawsze bronił, choć współrodakom nie szczędził nieraz gorzkich słów. Edelman był niezwykle ważną i rozpoznawalną osobistością, znaną nie tylko w Polsce, ale na całym świecie. Jego biografia pozwala poruszać najważniejsze tematy współczesnego świata, także na szczeblu międzynarodowym. W 2019 roku opowiadaliśmy o Edelmanie jako bojowcu, lekarzu, polityku, opozycjoniście, społeczniku oraz po prostu przyjacielu i człowieku. W Centrum Dialogu wspominali go jego przyjaciele, współpracownicy, społecznicy, co można zobaczyć na filmach, które nagraliśmy.

Oprócz wielu spotkań powstał komiks w języku polskim i angielskim o Marku Edelmanie. Autorzy Maciej Cholewiński i Michał Arkusiński w tej formie ukazują Marka Edelmana, jako człowieka, który wielokrotnie musiał podejmować się walki o wolność dla siebie i innych. Poznamy go też jako działacza antykomunistycznej opozycji demokratycznej, w którą zaangażował się nie bacząc na konsekwencje. W końcu zaś tego, który doczekał wolnej Polski i nie zamilkł, angażując się w rozwiązanie kolejnych konfliktów, jak ten w byłej Jugosławii.

Komiks Edelman

Światy Edelmana

W roku Edelmana wraz z festiwalem „Dotknij Teatru” zrealizowaliśmy spektakl „Światy Edelmana” w reżyserii Kariny Góry. To próba nakreślenia losów Marka Edelmana, człowieka–legendy, w przestrzeni teatru. To spojrzenie na postać odważną, charyzmatyczną i wrażliwą, której historia jest dowodem na to, że najważniejsze jest życie. Człowieka buntującego się, stającego zawsze po stronie ofiar, kierującego się własnym, niezawodnym instynktem. W widowisku, w pięciu zwartych odsłonach, przenikają się sceny z życia prywatnego Marka Edelmana i echa wydarzeń historycznych, które formują życie bohatera.

Edelman był świadkiem stulecia, które doświadczyło kilku totalitaryzmów, ale swoją postawą udowadniał, że trzeba zachowywać się godnie i przyzwoicie, zgodnie z przesłaniem, które wielokrotnie powtarzał: „jak się przyglądasz złu i odwracasz głowę albo nie pomagasz, kiedy możesz pomóc, to stajesz się współodpowiedzialny. Bo twoje odwrócenie głowy pomaga tym, którzy dopuszczają się zła.”

W duchu przesłania Edelmana Katarzyna Łukasik stworzyła cykl serigrafii pt. „Nieobecni”, który powstał z wrażliwej obserwacji ludzi bezdomnych, mieszkańców ulic Łodzi i Paryża. Prace wpisują się w jego pogląd: „Zawsze mamy skłonność do odwracania głowy od tego, co nieprzyjemne”. Pokazaliśmy je na wystawie „Nie odwracam głowy” w galerii POP-up wraz z portretami Marka Edelmana, które, nigdy dotąd nie były publikowane. Maksymalne powiększenie zdjęć dało efekt bliskości i obecności Edelmana i jego przesłania. Katarzyna Łukasik, dziś profesor Akademii Sztuk Pięknych w Gdańsku, wykonała je w domu przy ul. Zelwerowicza 34a w Łodzi, w którym Edelman mieszkał przez ponad 60 lat. Nie były one rezultatem sesji fotograficznej, ale prywatnej rozmowy o nieobojętności.

W ramach działań artystycznych związanych z wystawą „Marek Edelman. Człowiek” powstała praca wpisująca się formą w street-art. Zaprojektowany został napis nawiązujący do hasła przyświecającego ostatnim wydarzeniom roku „Najważniejsza jest pamięć’ przez grafika Adama Sikorskiego. Hasło pojawiło się na budynku przy drodze wjazdowej prowadzącej do Centrum Dialogu nawiązując do znajdującej się w siedzibie, wystawy głównej o tytule „Marek Edelman. Człowiek”. Napis jest swoistym początkiem i zakończeniem wystawy, zaproszeniem do jej obejrzenia oraz podkreśleniem słów Marka Edelmana.