Na czym właściwie polega praca tłumacza polskiego języka migowego? Czy wystarczy dobrze znać PJM? Jak przygotować się do tłumaczenia i co zrobić, kiedy nie da się czegoś przełożyć jeden do jednego?

Podczas warsztatów Marta Krynicka opowie o pracy tłumaczki PJM – od przygotowania do tłumaczenia po sytuacje, z którymi spotyka się na co dzień. Uczestnicy dowiedzą się, jak wygląda tłumaczenie w szkole, urzędzie, u lekarza czy podczas wydarzeń kulturalnych oraz jakie zasady obowiązują tłumacza.

Porozmawiamy też o samym polskim języku migowym – pełnoprawnym języku z własną gramatyką i zasadami – oraz o tym, dlaczego tłumacz PJM nie jest po prostu „osobą, która zna język migowy”. Będzie też mowa o poufności, bezstronności i odpowiedzialności związanej z tym zawodem.

Kto?

Marta Krynicka – tłumaczka polskiego języka migowego (PJM), związana z Centrum Kształcenia Języka Migowego Polskiego Związku Głuchych Oddziału Łódzkiego. Tłumaczy wydarzenia edukacyjne, społeczne, kulturalne i artystyczne, działa również na rzecz dostępności instytucji kultury i edukacji.

Dla kogo?

Dla uczniów szkół podstawowych.

Warsztaty są przeznaczone zarówno dla tych, którzy mieli już kontakt z PJM, jak i dla osób, które spotkają się z nim po raz pierwszy. Nie trzeba znać języka migowego.

Dlaczego warto?

Z tłumaczeniem PJM coraz częściej spotykamy się podczas wydarzeń, w telewizji czy internecie, ale zwykle widzimy tylko efekt końcowy. Rzadko zastanawiamy się, na czym naprawdę polega praca tłumacza i dlaczego nie jest prostym przekładaniem słów z jednego języka na drugi.

Warsztaty pozwolą lepiej zrozumieć zarówno ten zawód, jak i sam polski język migowy. To również punkt wyjścia do rozmowy o tym, co sprawia, że komunikacja jest dostępna dla osób Głuchych i jaką rolę odgrywa w niej tłumacz.

Dostępność

Warsztaty odbędą się dla dwóch grup w szkołach podstawowych.

Partnerzy

Fundacja Ucieleśnienie, PZG Oddział Łódzki

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu dotacyjnego „Różnorodność językowa” Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej. Zadanie jest współfinansowane z dotacji Miasta Łodzi.

 Spotkanie poświęcone doświadczeniom g/Głuchych kobiet aktywnie działających w obszarze sztuki i kultury. W rozmowie uczestniczki opowiedzą o swoich drogach twórczych, źródłach inspiracji oraz o tym, jak język, tożsamość i kultura Głuchych wpływają na ich praktykę artystyczną. Będzie to również okazja do rozmowy o reprezentacji osób g/Głuchych w kulturze, dostępności instytucji oraz barierach, z którymi mierzą się artystki funkcjonujące pomiędzy światem Głuchych i słyszących. 

Poruszone zostaną także kwestie obecności kobiet w świecie sztuki, wzajemnego wsparcia, rozwoju zawodowego i znaczenia edukacji artystycznej dla młodych osób g/Głuchych. Spotkanie będzie miało formę otwartej rozmowy z udziałem publiczności, tworząc przestrzeń do wymiany doświadczeń i zadawania pytań. 

Kto? 

W spotkaniu udział wezmą:

Dominika Kozłowska – głucha aktorka, absolwentka Studium Aktorskiego we Wrocławiu, etatowa aktorka Teatru im. Juliusza Słowackiego w Krakowie. 

Edyta Kozub – głucha aktorka i artystka specjalizująca się w Visual Vernacular, lektorka polskiego języka migowego na Uniwersytecie Warszawskim. Występuje na scenach w Polsce i za granicą. 

Kinga Hołda-Justycka – artystka, graficzka i fotografka, specjalistka ds. wystawienniczo-edukacyjnych w Galerii Katowice Miasto Ogrodów, absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Katowicach. 

Prowadzenie:  

dr Agnieszka Kołodziejczak – historyczka sztuki, absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi i Uniwersytetu Łódzkiego, doktorka nauk humanistycznych, asystentka badawcza w Katedrze Historii Malarstwa i Rzeźby Uniwersytetu Łódzkiego. Specjalistka ds. projektów w Fundacji Idee Społeczne FIDEES oraz wiceprezeska Fundacji Ucieleśnienie. 

Kiedy i gdzie?

27 września 2026 (niedziela)
godz. 17:30

Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi

Czas trwania: ok. 1,5 godziny.

Wstęp wolny.

Dla kogo? 

Spotkanie skierowane jest zarówno do osób g/Głuchych, jak i słyszących – do wszystkich zainteresowanych sztuką współczesną, dostępnością kultury, studiami nad kulturą Głuchych oraz rolą kobiet w życiu artystycznym. To propozycja dla osób, które chcą lepiej zrozumieć różnorodne doświadczenia twórcze oraz przekonać się, jak język i tożsamość wpływają na sposób tworzenia i uczestniczenia w kulturze.

Dlaczego warto?

 Festiwal Łódź Wielu Kultur opowiada o świecie poprzez różnorodność doświadczeń, języków i perspektyw. Spotkanie „Bycie g/Głuchą kobietą i artystką” rozwija tę ideę, zwracając uwagę na głosy, które wciąż zbyt rzadko wybrzmiewają w głównym nurcie życia kulturalnego. To okazja, by poznać twórczość i doświadczenia artystek funkcjonujących na styku różnych światów językowych i kulturowych oraz zastanowić się, jak budować kulturę bardziej otwartą, dostępną i reprezentatywną. Jako wydarzenie towarzyszące festiwalowi poszerza jego program o ważny wymiar związany z dostępnością i inkluzywnością, przypominając, że wielokulturowość obejmuje także różnorodność sposobów komunikowania się i uczestniczenia w życiu społecznym.

Dostępność

Spotkanie będzie tłumaczone z polskiego języka migowego na język foniczny oraz z języka fonicznego na PJM, dzięki czemu będzie dostępne zarówno dla osób g/Głuchych, jak i słyszących. Wstęp wolny.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu dotacyjnego "Różnorodność językowa" Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej. Zadanie jest współfinansowane z dotacji Miasta Łodzi. 

 

 

Spotkanie z Markiem Krzysztofem Laseckim będzie okazją do poznania twórczości Głuchego artysty oraz spojrzenia na sztukę przez pryzmat komunikacji wizualnej i doświadczenia osób Głuchych. Punktem wyjścia do rozmowy będzie cykl prac artysty poświęcony ekspresji twarzy – mimice, gestom i emocjom, które stają się w jego twórczości podstawowymi nośnikami znaczeń.

Artysta opowie o swoim sposobie przedstawiania ludzkiej twarzy, deformacji portretu oraz wykorzystaniu intensywnej plamy barwnej i wyrazistego rysunku do uchwycenia ruchu, napięcia i zmienności emocji. 

Istotnym kontekstem będzie polski język migowy PJM, w którym mimika stanowi integralny element gramatyki i wpływa na znaczenie wypowiedzi. Rozmowa pozwoli więc zastanowić się, w jaki sposób doświadczenie komunikacji wizualnej może wpływać na język artystyczny oraz jak sztuka może przedstawiać i interpretować ekspresję osób Głuchych.

Kto?

Marek Krzysztof Lasecki – malarz, grafik i surdopedagog, absolwent Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi. Nauczyciel plastyki, historii sztuki, grafiki i informatyki w Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Głuchych w Warszawie. W swojej twórczości łączy doświadczenie artystyczne z wieloletnią pracą edukacyjną w środowisku osób Głuchych. 

dr Agnieszka Kołodziejczak – kuratorka wystawy „Gest i mimika g/Głuchych”, historyczka sztuki, absolwentka Akademii Sztuk Pięknych w Łodzi i Uniwersytetu Łódzkiego, doktorka nauk humanistycznych, asystentka badawcza w Katedrze Historii Malarstwa i Rzeźby Uniwersytetu Łódzkiego. Specjalistka ds. projektów w Fundacji Idee Społeczne FIDEES oraz wiceprezeska Fundacji Ucieleśnienie. 

Kiedy i gdzie?

Galeria Bałucka
Stary Rynek 2, Łódź

Spotkanie z artystą i oprowadzanie:
26 września 2026, godz. 16:00

Wstęp wolny.

Dla kogo?

Spotkanie i wystawa skierowane jest do wszystkich zainteresowanych sztuką współczesną, kulturą wizualną oraz językiem migowym. To propozycja zarówno dla osób g/Głuchych, jak i słyszących, które chcą lepiej zrozumieć znaczenie mimiki i ekspresji w komunikacji oraz odkryć perspektywę rzadko obecną w głównym nurcie historii sztuki.

Dlaczego warto?

Okazja do spotkania z artystą w przestrzeni jego wystawy. „Gest i mimika g/Głuchych” zachęca do spojrzenia na twarz nie tylko jako nośnik emocji, lecz także jako przestrzeń języka. Wystawa przypomina, że polski język migowy jest językiem wizualnym, którego gramatyka opiera się również na ruchu ciała i mimice. Dzięki temu projekt staje się nie tylko prezentacją prac malarskich, ale także zaproszeniem do poznania kultury Głuchych z perspektywy jej własnych środków wyrazu. To opowieść o widzialności, reprezentacji i prawie do komunikowania świata na własnych zasadach.

Dostępność

Spotkanie z artystą będzie tłumaczone z polskiego języka migowego na język foniczny oraz z języka fonicznego na PJM, dzięki czemu wydarzenie będzie dostępne zarówno dla osób g/Głuchych, jak i słyszących. 

Galeria Bałucka mieści się w budynku przy Starym Rynku 2, 91-438 Łódź. Przestrzeń jest częściowo dostępna dla osób poruszających się na wózkach i z wózkami dziecięcymi. Wejście nie jest poprzedzone schodami, ale jest bardzo wąskie. Toaleta w galerii nie jest przystosowana dla osób z niepełnosprawnościami.

Galerię można zwiedzać z psem przewodnikiem lub psem asystującym.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu dotacyjnego "Różnorodność językowa" Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej. Zadanie jest współfinansowane z dotacji Miasta Łodzi. 

 

 

Czym jest kultura Głuchych i w jaki sposób może zmienić nasze myślenie o języku, komunikacji i relacjach? Czy sztuka może stać się przestrzenią spotkania kultur Głuchych i słyszących bez podporządkowywania jednej z nich drugiej? I co się wydarzy, jeśli zakwestionujemy przekonanie, że język musi być słyszany, aby mógł wytwarzać znaczenia, wiedzę i wspólnotę? 

Premierze pracy „CRYING/TRYING” podczas Festiwalu Łódź Wielu Kultur oraz projekcji filmu „Freak Show” towarzyszyć będzie spotkanie z twórcą obu prac – Danielem Kotowskim, jednym z najbardziej wyrazistych współczesnych polskich artystów. W 2026 roku wraz z Bogną Burską reprezentował Polskę na 61. Biennale Sztuki w Wenecji. 

Kotowski w swojej praktyce przygląda się temu, w jaki sposób słysząca większość ustanawia własne sposoby komunikowania się jako niewidzialną i pozornie neutralną normę. Jego sztuka wyrasta z osobistego doświadczenia Głuchego artysty, ale wykracza poza autobiografię, stając się krytycznym namysłem nad mechanizmami widzialności, wykluczenia i społecznego konstruowania norm. 

Podczas spotkania porozmawiamy o doświadczeniu Głuchych jako doświadczeniu kulturowym i językowym, którego nie sposób opisywać wyłącznie poprzez medyczne kategorie braku czy niepełnosprawności. Ważnymi tematami będą także obecność języka migowego w sztuce oraz sposób, w jaki kultura i komunikacja Głuchych postrzegane są przez słyszącą większość. Rozmowa dotknie również queerowej tożsamości Kotowskiego i tego, jak różne doświadczenia mogą się ze sobą splatać, stając się punktem wyjścia do krytycznej refleksji nad normą, reprezentacją i prawem do funkcjonowania na własnych zasadach. 

Spotkanie jest wydarzeniem towarzyszącym Festiwalowi Łódź Wielu Kultur 2026 i odbywa się w ramach odrębnego zadania „PJM: język, kultura, tożsamość”. 

Kto?

Daniel Kotowski – artysta wizualny, performer i kurator. Jego praktyka artystyczna wyrasta z doświadczenia osoby Głuchej i queerowej oraz koncentruje się wokół języka, komunikacji, norm społecznych, widzialności i mechanizmów wykluczenia. Poprzez performance, wideo i działania wizualne Kotowski podważa dominujące sposoby komunikowania się i zwraca uwagę na to, jak normy słyszącej większości organizują przestrzeń społeczną. W 2026 roku, wspólnie z Bogną Burską, reprezentował Polskę na 61. Biennale Sztuki w Wenecji. 

Agata Siwiak – kuratorka i producentka teatralna, badaczka oraz wykładowczyni akademicka, zajmująca się przede wszystkim sztuką współczesną zaangażowaną społecznie i politycznie. W swojej praktyce kuratorskiej tworzy projekty podejmujące kwestie reprezentacji, wykluczenia, wspólnotowości i odpowiedzialności instytucji kultury. 

Kiedy i gdzie?

27 września 2026, godz. 16:00

Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi
Audytorium

Czas trwania: około 1,5 godziny. 

Dla kogo?

Spotkanie przeznaczone jest dla młodzieży od 16. roku życia i osób dorosłych – zarówno g/Głuchych, jak i słyszących. Zapraszamy osoby zainteresowane sztuką współczesną, kulturą Głuchych, Polskim Językiem Migowym, tematyką queerową, komunikacją i społecznym wymiarem sztuki. Nie trzeba znać wcześniejszej twórczości Daniela Kotowskiego ani posiadać specjalistycznej wiedzy – spotkanie pomyślane jest jako otwarta rozmowa, do której można dołączyć z własnymi pytaniami i doświadczeniami. 

Dlaczego warto?

Festiwal Łódź Wielu Kultur traktuje wielokulturowość nie tylko jako współobecność różnych tradycji czy narodowości, ale także jako spotkanie różnych języków, tożsamości i sposobów doświadczania świata. Rozmowa z Danielem Kotowskim pozwala tę perspektywę poszerzyć o kulturę Głuchych – nie jako obszar wymagający jedynie „udostępnienia” przez kulturę większościową, lecz jako autonomiczną kulturę posiadającą własny język, doświadczenia i sposoby wytwarzania znaczeń.

Praktyka Kotowskiego stawia przy tym trudniejsze pytanie: kto właściwie ustala zasady komunikacji i decyduje o tym, co uznajemy za normę? Spotkanie będzie okazją, by poprzez sztukę przyjrzeć się relacjom między językiem a władzą, widzialnością a wykluczeniem oraz różnymi wymiarami tożsamości. W tym sensie nie jest to wyłącznie rozmowa o kulturze Głuchych, lecz o tym, jak możemy tworzyć wspólną przestrzeń, w której różnica nie wymaga podporządkowania się dominującej większości.

Dostępność

Spotkanie będzie prowadzone w sposób umożliwiający udział zarówno osobom Głuchym, jak i słyszącym – zapewnione zostanie tłumaczenie na Polski Język Migowy (PJM) oraz polski język foniczny. 

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach programu dotacyjnego "Różnorodność językowa" Instytutu Różnorodności Językowej Rzeczypospolitej. Zadanie jest współfinansowane z dotacji Miasta Łodzi.