„Myślami wędruję często po ulicach i uliczkach Łodzi. (…) Tęsknię za ceglastoczerwonymi murami fabryk z ich nieustającym szumem, a nawet za ceglanymi kominami fabrycznymi, chociaż widok każdego z nich będzie mi przywodził na myśl kominy Auschwitz. (…) Tęsknię za moimi Bałutami” – mówi narratorka Listów do Abraszy^[1] powieści napisanej przez Chavę Rosenfarb, jedną z bohaterek naszej wystawy. Łódź, miasto dzieciństwa i młodości, miejsce, gdzie wydarzyła się tragedia Zagłady, wyjazdy i powroty, wreszcie przestrzeń, w której odradza się życie i pamięć. 

Historię przedwojennej, wojennej i powojennej żydowskiej Łodzi zdecydowaliśmy się opowiedzieć poprzez losy dziewięciu ocalałych z łódzkiego getta. Pochodzili z różnych środowisk: robotniczego, żydowskiej biedoty, żydowskiej inteligencji, fabrykantów i właścicieli kamienic, bundowskich aktywistów i syjonistów, z rodzin ortodoksyjnych i zasymilowanych. Mówili różnymi językami: po polsku lub w jidysz, jedni znali hebrajski, ale i niemiecki czy rosyjski. Ich rodzice byli stąd lub przyjechali z bliższych i dalszych miejscowości. Przetrwali Zagładę w ukryciu, dzięki szczęśliwym trafom, czasem czyjejś pomocy, ocaleli z obozów, marszów śmierci. Po wojnie jedni wrócili do Łodzi, drudzy nie chcieli wracać, jeszcze inni emigrowali w latach 40. i 50. na fali wydarzeń 1968 roku: do Izraela, Kanady, Szwecji, Australii. Ich indywidualne historie obrazują różnorodność poglądów i postaw oraz złożoność losów łódzkich Żydów. Wszystkie je jednak łączy miasto, które pozostaje dla bohaterów istotnym miejscem, nawet jeśli odwiedzają je tylko w pamięci. Łączą je też drzewa w Parku Ocalałych.

Tytuł wystawy jest cytatem z wypowiedzi Haliny Elczewskiej, ocalałej z łódzkiego getta inicjatorki Parku Ocalałych. Chciała, by zasadzone drzewa były śladem ich obecności tutaj, a park – przestrzenią pamięci i przede wszystkim życia.

Drzewa nie przypadkiem, tak jak Ocalali, są tu w łódzkiej ziemi zakorzenione, żyją, pną się, a ich konary rozgałęziają się w różne strony ku światłu. Żydowskie Drzewo Życia symbolizuje trwanie i pamięć, odradzanie się i nadzieję, a także powiązanie przeszłych z przyszłymi pokoleniami.  O tym właśnie jest ta wystawa.

Kuratorami wystawy są: Patrycja Dołowy i Michał Adamiak.

Wstęp: wolny, pn-pt, godz: 9:00-17:00

^[1] Chava Rosenfarb, Listy do Abraszy, Biblioteka Centrum Dialogu, Łódź 2023, przekład: Joanna Degler, Magdalena Ruta, Marek Tuszewicki, Inka Stempin, Anna Ciałowicz, redakcja: Joanna Podolska, s. 437