W 2026 roku Agora wyda biografię zmarłego w ubiegłym roku Mariana Turskiego – ocalałego z Zagłady, historyka, wieloletniego redaktora tygodnika „Polityka". Pisze ją Andrzej Brzeziecki, autor m.in. biografii Tadeusza Mazowieckiego, Krzysztofa Kozłowskiego i Romana Czerniawskiego, a także – z Małgorzatą Nocuń – Aleksandra Łukaszenki.

Chociaż Turski urodził się w Porzeczu (powiat grodzieński), wychowywał się w Łodzi– mieszkał przy ul. Szkolnej (dziś Mielczarskiego), a potem Sterlinga. Tu ukończył działającą przy Piotrkowskiej szkołę podstawową „Tarbut" i chodził do polsko-hebrajskiego Gimnazjum Męskiego Towarzystwa Żydowskich Szkół Średnich. W 1940 roku przesiedlony został z rodziną do getta łódzkiego. Do szkoły chodził m.in. z Dawidem Sierakowiakiem, pracował w resorcie mięsnym i drewnianym. Był członkiem antyfaszystowskiej Lewicy Związkowej. W sierpniu 1944 roku wraz z rodziną został deportowany do Auschwitz-Birkenau. Przeżył dwa marsze śmierci: w styczniu – do Buchenwaldu, a w kwietniu z Buchenwaldu do Terezina. On i matka przeżyli, ojciec i brat zginęli.

Turski przez lata był zaangażowany w upamiętnianie łódzkiego getta. W 2023 roku otrzymał tytuł Honorowego Obywatela Miasta Łodzi. 18 czerwca, kilka dni przed 100. rocznicą urodzin Mariana Turskiego, Izabella Adamczewska zapyta Andrzeja Brzezieckiego o łódzkie tropy Mariana Turskiego.

Spotkanie z pamięci o niezwykłym Łodzianinie będzie miało wymiar nie tylko literacki, ale i głęboko symboliczny. Rozpoczniemy je w Parku Ocalałych od uroczystego odsłonięcia Drzewa Pamięci Mariana Turskiego w towarzystwie jego córki Joanny Turskiej oraz przyjaciół – Majki Elczewskiej i Andrzeja Krakowskiego. Będzie to dąb odmiany „Monumentum” z numerem 550. W pobliżu zostanie odsłonięte także drugie wyjątkowe drzewo – lipa drobnolistna z numerem 549, dedykowana pamięci Heleny Trau, mamy bohatera spotkania, z którą wspólnie przetrwał okrucieństwo obozów i marsze śmierci. Drzewa zostały starannie wybrane przez Społecznych Opiekunów Drzew.

Ich lokalizacja nie będzie przypadkowa – miejsce znajduje się w pobliżu dębu nr 0, poświęconego Halinie Elczewskiej. Jak tłumaczy Ala Elczewska, córka pomysłodawczyni Parku Ocalałych, rodzina Turskich  była dla rodziny Elczewskich miszpuchą. To piękne określenie w języku jidysz oznacza przyjaciół tak bliskich, że stają się rodziną. Byli ze sobą blisko związani za życia, a teraz ich drzewa będą rosnąć obok siebie, przypominając o tej niezwykłej więzi.

Zapraszamy do uczestnictwa w celebracji 100. urodzin Mariana Turskiego w Centrum Dialogu.

Kiedy: 18 czerwca, godz 18:00

Wstęp: wolny

Gdzie: ul. Wojska Polskiego 83

Wydarzenie towarzyszące Obchodom 82. rocznicy likwidacji Litzmanstadt-Ghetto.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury - państwowego funduszu celowego. Zadanie współfinansowane ze środków Miasta Łodzi.