Page 294 - Centrum Dialogu im. Marka Edelmana. Chava Rosenfarb - Ocalali. Opowiadania

PRZEKLEŃSTWO PAMIĘCI. OPOWIADANIA CHAVY ROSENFARB 293

Bohaterowie jej opowiadań (z wyjątkiem jednego: W Serengeti) przeżyli
wojnę w Europie, a potem osiedlili się w Kanadzie, kraju powszechnie uważanym
za kraj szczęścia i spokoju. Pod pozornym normalnym życiem skrywają jednak
traumatyczne przeżycia i bolesne wspomnienia, które czasami ujawniają się
po latach, ale najczęściej nie opuszczają ich ani na chwilę. Jedyne, czego szukają
ocalali, to zapomnienie i uwolnienie od pamięci, co okazuje się niemożliwe.
Przeszłość wciąż wraca, również dlatego, że otaczają się ludźmi o zbliżonych
biografiach. A jeśli nawet, próbując uwolnić się od traumy, wiążą się z kimś, kto
nie doświadczył wojny, nadal szukają swoich pokrewnych dusz, choćby w świecie
wyobraźni. W istocie przeszłość często przesłania im teraźniejszość i nie pozwala
budować nowego życia albo skutecznie je rujnuje. A nowy kraj, choć oferuje
bezpieczeństwo i stabilizację, pozostaje obcy i nieoswojony.
Drugi anglojęzyczny zbiór opowiadań Rosenfarb ukazał się w 2023 roku
5
pt. In the Land of the Postscript. The Complete Short Stories of Chava Rosenfarb
[W krainie postscriptum. Wszystkie opowiadania Chavy Rosenfarb]. Tytułowe
„postscriptum” trafnie ujmuje kondycję literackich postaci Chavy, które „resztę
swojego życia postrzegają jako swoiste posłowie do wojny” – czytamy w „Lite-
rary Review of Canada”. I faktycznie, czytelnicy mogą odnieść wrażenie, że dla
większości bohaterów opowiadań ich poprzednie życie w Europie było ważne,
znaczące, miało wartość: tamta rodzina, tamte emocje, tamten ból – powojenne
życie w Kanadzie zaś zdarzyło się „zamiast” tamtego życia.
Ilu bohaterów, tyle mamy różnych sposobów radzenia sobie, bądź nieradzenia,
z traumą przeszłości. Rosenfarb, która sama przeżyła Holocaust, opisuje te historie
z pewnym dystansem, ale też z czułością i wrażliwością na cudze doświadczenia
i ból. Pokazuje, że życie nigdy – także w tamtych czasach – nie było czarno-białe,
a wybory i sposoby przetrwania czasami krzywdziły innych. I choćby się chciało
zapomnieć i wyrzucić z siebie przeszłość, ona powraca.
Autorka nie ocenia, nie wybiela, nie tłumaczy swoich bohaterów, nie lituje się
nad nimi ani nie piętnuje – oddaje im głos. Lektura opowiadań Chavy Rosenfarb

5 Angielskie wydanie opowiadań Chavy Rosenfarb ukazało się na setną rocznicę urodzin pisarki,
w kolejnym roku książka otrzymała Canadian Jewish Literary Awards.