Page 293 - Centrum Dialogu im. Marka Edelmana. Chava Rosenfarb - Ocalali. Opowiadania

292 OCALALI

wyzwolenia, nielegalnie przedostały się do Brukseli. Wśród ocalałych znalazł się
Heniek Morgentaler, chłopak Chavy, który rozpoczął studia medyczne w Niem-
czech, a potem kontynuował w Belgii. W 1949 roku wzięli ślub, a rok później
wyjechali do Kanady. Zaraz po przybyciu do Montrealu Chava urodziła córeczkę,
potem pracowała w fabrykach i chwytała się różnych prac. Nie było im łatwo;
zanim jej mąż ukończył studia i zaczął praktykę lekarską, ledwo wiązali koniec
z końcem. Jeszcze w Brukseli zaczęła pisać swoją powieść, a potem długo nad nią
pracowała. Córka Chavy, Goldie Morgentaler, wspomina, że zawsze widziała matkę
przy biurku pochyloną nad kartką papieru. Drzewo życia to jej bliźniacza siostra
– rosły razem. W 1956 r. Morgentalerom urodził się syn, który dostał imię po
zmarłym ojcu.
Młoda matka była pracowita i ambitna, podobnie jak jej mąż, który był
nie tylko lekarzem, ale też aktywistą ruchu pro-choice. Z czasem ich drogi
się rozeszły. Ona całkowicie pochłonięta była przeszłością, wspomnieniami,
pamięcią – umarłym światem, który on chciał zostawić za sobą. Ich córka –
Goldie – wędrowała ścieżkami matki, choć nie jako pisarka, ale wykładowczyni
literatury angielskiej i tłumaczka z jidysz, syn poszedł w ślady ojca – został
lekarzem.
W 1974 roku, już po sukcesie Drzewa życia, Rosenfarb zaczęła publikować
opowiadania w piśmie literacko-artystycznym ukazującym się w języku jidysz
w Izraelu „Di Goldene Kejt”, którego redaktorem był nominowany do literac-
kiej Nagrody Nobla poeta Abraham Suckewer. Potem regularnie wysyłała tam
swoje wiersze, opowiadania i eseje.
Na zbiór opowiadań Chavy Rosenfarb pt. Ocalali, które ukazują się w Bi-
bliotece Centrum Dialogu, składa się osiem tekstów wydanych za życia pisarki
i przełożonych z pierwodruków w jidysz oraz dwa w tłumaczeniu z angiel-
skiego. Tekst Pewien piątek w życiu Sary Zonabend nigdy nie był drukowany
w jidysz i ukazał się pierwotnie po angielsku w przekładzie Goldie Mor-
gentaler w pierwszym zbiorze opowiadań pt. Survivors wydanym w 2004
roku. To stąd zaczerpnięto także polski tytuł tomu. Natomiast opowiadanie
pt. 19 kwietnia Rosenfarb napisała w języku angielskim, nigdy nie miało
wersji jidyszowej.