Page 291 - Centrum Dialogu im. Marka Edelmana. Chava Rosenfarb - Ocalali. Opowiadania

290 OCALALI

w gettach, obozach, kryjówkach, podczas ciągłych ucieczek. Mówiła o ruinach
getta, zniszczeniu świata, z którego pochodzi, o bliskich ludziach, których stra-
ciła w czasie wojny, o pustych ulicach, na których już nie ma żydowskiego życia
i nie słychać żydowskiego języka. Jej wiersze były pewnego rodzaju lamentem,
wyrazem rozpaczy i bólu, ale też sposobem spłacenia długu za to, że przeżyła,
gdy tylu wspaniałych ludzi zginęło. Wielokrotnie powtarzała, że to nie ona
powinna zostać, by tworzyć pieśni o bohaterach i opowiadać o tragedii, której
doświadczyli Żydzi, ale ci, którzy mieli jej zdaniem większy talent i potrafiliby
znaleźć odpowiedniejsze słowa, by oddać wymiar doświadczenia Zagłady – jak
na przykład Symcha Bunem Szajewicz, jej przyjaciel i mentor, poeta getta . Ale
3
on zginął, tak jak wielu innych pisarzy i poetów, których znała, dlatego sama
chwyciła za pióro i nie przestała pisać już do końca życia. Każdy kolejny tekst
Chavy Rosenfarb to spełnienie obowiązku pamięci i złożonej sobie w czasie wojny
obietnicy, że jeśli przeżyje, opisze, czego doświadczyła i co widziała. Jednocześnie
jej twórczość jest pewnego rodzaju leczeniem wyrzutów sumienia, że ocalała, że
żyje, że potrafi być szczęśliwa i cieszyć się urodą świata. Choć chwilami próbowała
uwolnić się od tej udręki:

Leśny dębie, już mi się nie śnij,
Z twą starą, dębową piosenką.
Nie wołaj: Ocalałaś – pamiętaj!
Bo pamięć jest dla mnie udręką 4

– czytamy w jej Balladzie o niegdysiejszym lesie. Duchy, które ją otaczały, nie
pozwalały jej jednak zamilknąć; wzywały, by opowiadała ich historię.
Na swój sposób przez całe życie Chava Rosenfarb pisała jedną książkę, której
bohaterem zbiorowym jest społeczność polskich, a przede wszystkim łódzkich,

3 Poeta został sportretowany przez Rosenfarb w Drzewie życia. Dedykowała mu też esej Symcha
Bunem Szajewicz, poeta łódzkiego getta.
4 Fragment wiersza Ballada o niegdysiejszym lesie w przekładzie z jidysz Natalii Krynickiej.