W 73. rocznicę śmierci Artura Szyka 13 września zapraszamy do Centrum Dialogu na cykl wydarzeń związanych z twórczością tego wybitnego iluminatora-karykaturzysty.

PROGRAM:

10:00-18:00 | BOGACTWO ILUMINACJI

Wystawa farb, pigmentów, atramentów, złota mineralnego i złota płatkowego oraz papierów i pergaminów, z których mógł korzystać Artur Szyk.
Wstęp wolny.

11:00 | ARTUR SZYK. JEDNOOSOBOWA ARMIA PRZECIWKO NIESPRAWIEDLIWOŚCI

Lekcja dla uczniów szkół średnich.
Prowadzenie: Michał Adamiak
Zapisy: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

17:00 | JAK TO ROBIŁ ARTUR SZYK?

Wykład iluminatorki i kaligrafii ksiąg średniowiecznych Magdaleny Stępniak.
Wstep wolny.

18:00 | WARSZTATY INICJAŁU

Podczas warsztatu każdy z uczestników będzie mógł wykonać wybrany przez siebie inicjał i iluminować go złotem.
Prowadzenie: Magdalena Stępniak, pasjonatka malarstwa, iluminatorstwa oraz kaligrafii.
Liczba miejsc ograniczona.
Zapisy: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

18:30 | PROJEKCJA FILMU „Iluminator” w reż. Piotra Zarębskiego (2005 r.)

Film "Artur Szyk – Iluminator" opowiada o życiu i twórczości artysty, autora miniatur, karykaturzysty, ilustratora książek. - Szyk był polskim patriotą, synem narodu żydowskiego i Amerykaninem z wyboru. Był autorem antyhitlerowskich karykatur znanych w całym świecie jako "The New Order". Iluminował też dokumenty o wadze politycznej, wśród nich „Statut Kaliski – zbiór praw nadanych Żydom w XIII wieku, Deklarację Niepodległości Stanów Zjednoczonych i Proklamację Niepodległości Państwa Izrael. Dzieło "Waszyngton i jego czasy", przekazane przez prezydenta Polski Ignacego Mościckiego prezydentowi Rooseveltowi, traktowane było jako dar przyjaźni i wolności od narodu polskiego dla narodu amerykańskiego  - wylicza Piotr Zarębski, reżyser filmu. Prezentując losy Szyka przeprowadził wywiady ze znawcami jego twórczości, kolekcjonerami, a przede wszystkim żyjącą w USA córką Aleksandrą Szyk Braciejowską.
Film „Artur Szyk – Iluminator” zdobył Nagrodę Fundacji Monumentum Iudaicum Lodzense na Festiwalu Mediów "Człowiek w zagrożeniu" w Łodzi w 2005 roku.
Wstep wolny.

Artur Szyk (1894-1951) – jeden z najciekawszych i najbardziej zaskakujących artystów przedwojennej Łodzi. W historii sztuki zapisał się przede wszystkim jako mistrz miniatury i autor antyfaszystowskich plakatów. Spod jego ręki wyszła m.in. „Haggada”, „Księga Estery” czy “Pieśń nad pieśniami”, czy "Statut Kaliski", gdzie na 45 kartach przedstawił w formie miniatur polsko-żydowskie dzieje począwszy od XIII wieku, kiedy Żydom w Polsce nadany został przez księcia Bolesława Pobożnego tytułowy Statut Kaliski, czyli przywilej, który określał ich status prawny aż do czasów współczesnych.
Po przeprowadzce do Stanów Zjednoczonych zaczął tworzyć karykatury wspierające walkę z faszyzmem. Narysowane jego kreską sylwetki Hitlera, Goebbelsa, Mussoliniego, Hirohito i innych zwolenników III Rzeszy, były znane w Europie i Ameryce. Jego prace zbierali alianccy żołnierze - były podobno równie popularne jak zdjęcia gwiazd Hollywood, a Hitler miał wydać na autora zaoczną karę śmierci  - o nagrodzie za głowę Szyka pisały amerykańskie gazety, w których publikował swoje rysunki. Trafnie i kąśliwie karykatury polityczne Szyka przeszły do historii gatunku i stały się wzorem dla następnych pokoleń artystów. Do dziś uchodzą za arcydzieła w swoim gatunku.

Więcej o Arturze Szyku: https://www.centrumdialogu.com/ebooks/szyk/

Dofinansowano ze środków Biura „Niepodległa” w ramach Programu Dotacyjnego „Niepodległa”. Dofinansowano z budżetu Miasta Łodzi.

PROGRAM:

SCENA GŁÓWNA

godz. 15:00 -18:00 DJ FAGOT / Wstęp wolny

DJ FAGOT (Grzegorz Fajngold) – współzałożyciel i kompozytor takich łódzkich zespołów jak 19 Wiosen, Już Nie Żyjesz, Demolka, Procesor Plus, Salvezza.  Od ponad 20 lat również grywa jako DJ w polskich i zagranicznych klubach imprezy tematyczne od foxtrota, disco, punk po electro i muzykę rozrywkową. Od roku jest też właścicielem Muzeum Mundurów Policyjnych w Łodzi, w którym mieści się kolekcja ponad 160 uniformów. 

godz. 18.00 „Rakieta!” – koncert zespołu Tęgie Chłopy / Wstęp wolny 

JURTA OPOWIEŚCI

godz.15.00 „LALA. HISTORIA PEWNEGO CUDU” – storytelling / tłumaczenie na Polski Język Migowy / (7+) / Obowiązują zapisy 

Opowieść na podstawie autobiografii ocalałego z Holokaustu Romana Kenta „Jedynym wyjściem była odwaga” (Biblioteka Centrum Dialogu im M. Edelmana, Łódź, 2020) i książeczki dla dzieci „Mój pies Lala” tego samego autora. Historia niezwykłej przyjaźni chłopca i psa w trudnych czasach trafiła do opowiadaczki Beaty Frankowskiej dzięki Marianowi Turskiemu, który był przyjacielem Romana Kenta ze szkolnej ławy i z łódzkiego getta. Według autora, „jest to opowieść o dzieciach i ich ukochanym psie, lecz przede wszystkim… w rozumieniu dziecka, którym byłem, historia Lali jest historią cudu”. Dzięki sile opowieści przeniesiemy się do przedwojennej Łodzi i będziemy przeżywać małe radosne przygody z Romkiem, jego rodzeństwem i Lalą. A kiedy przyjdzie trudny czas wojny, to Lala nauczy małego Romka, czym jest prawdziwa miłość i da małemu chłopcu nadzieję i siłę na przetrwanie.

Dlatego, choć minęło już tyle lat od tamtych wydarzeń, opowieść o Lali wciąż żyje w rodzinnej pamięci dzieci i wnuków Romana Kenta. Posłuchajcie jej i Wy, by zagościła także w Waszych sercach i przyniosła wzruszenie i siłę, których wszyscy potrzebujemy. Opowieści towarzyszy muzyka i pieśni w języku hebrajskim i w jidysz.

 Scenariusz i opowiadanie: Beata Frankowska

Muzyka (akordeon i śpiew): Robert Lipka

Ograniczona liczba miejsc. Zapisy pod wskazanym linkiem: https://forms.gle/5kzJ5hfFJhNHoY3w7 

godz. 17.00 „JAK WODA, BAŚNIE I OPOWIEŚCI ZE ŚWIATA ROMÓW”– żywe słuchowisko/storytelling / tłumaczenie na Polski Język Migowy / (5+) / Obowiązują zapisy 

Opowieści i baśnie – romskie i o Romach. O tym, czemu jak ptaki rozpierzchli się po świecie i jak rozpoczęli długą wędrówkę. O krainie, w której nikt nie tańczył i nie śpiewał. O dziewczynie, która umiała rozmawiać z ptakami. O tym, skąd wzięły się skrzypce… Zapraszamy na wspólną wędrówkę, od pustynnego Rajastanu, przez Bałkany po zupełnie polskie leśne ścieżki. Będziemy wspólnie czarować, śpiewać, tańczyć, a nawet stworzymy prawdziwą Orkiestrę Paszczową!

Wykonawcy:

    Katarzyna Jackowska-Enemuo – autorka opowieści, śpiew, akordeon, perkusjonalia

    Mateusz Szemraj: oud, cymbały, rubab, telenka

    Olena Yeremenko: skrzypce, śpiew

Ograniczona liczba miejsc. Zapisy pod wskazanym linkiem: https://forms.gle/5kzJ5hfFJhNHoY3w7 

WARSZTATY

godz. 15:00-18:00 ANIMACJE CYRKOWE / Wstęp wolny

Akademia Cyrkowa EDUARDO zaprasza na pokazy, warsztaty, animacje cyrkowe, podczas których można spróbować swoich sił w takich dyscyplinach cyrkowych jak żonglowanie, chodzenie na szczudłach, stanie na równoważni, manipulowanie różnymi cyrkowymi rekwizytami (talerzyki, obręcze, maczugi, diabolo, flowerstick). Wokół Akademii będą strefy: baniek mydlanych, gdzie każdy może spróbować tworzyć małe, duże i ogromne bańki mydlane, strefę malucha z kolorowymi patyczkami, plenerową, dużą jengą, dominem. Towarzyszyć nam będzie szczudlarz, jako kolorowa, ogromna postać, z daleka świetnie widoczna będzie zapraszać do konkursów i animacji.

godz. 15:00-18:00 NIEPLAC ZABAW – warsztaty z projektowania przestrzeni do zabawy / Wstęp wolny 

Co stanie się, gdy zbierze się grupę zaangażowanych ludzi, spisze ich pomysły i odda architektowi, który przełoży je na projekt architektoniczny? Innymi słowy – jak będzie wyglądało miejsce do zabawy w Parku Ocalałych? Dowiesz się tego na wrześniowym pikniku. Na warsztatach zaprezentujemy koncepcję Nieplacu Zabaw. Będzie okazja do przedyskutowania wybranych rozwiązań i zgłoszenia swoich uwag. Projekt zostanie przedstawiony w sposób zrozumiały dla dzieci, a dyskusja przybierze formę zabawy, dlatego zapraszamy całe rodziny.

godz. 15:00-18:00 wiATRAKCJE – warsztaty z robienia wiatraków / Wstęp wolny  

Podczas warsztatów wykonamy kolorowe wiatraczki, niegdyś popularne ludowe zabawki, które ucieszą najmłodszych, a dorosłym przypomną beztroskie dzieciństwo. Będzie to przepiękny element pikniku! 

godz. 15:00-16:00 ,,Romano Kheliben” – warsztaty tańca romskiego / (+10) / Obowiązują zapisy  

 Zapraszamy na warsztaty tańca romskiego „Romano Kheliben”, które poprowadzą Samira i Rita Sorochińskie – asystentki kulturowe z Ukrainy pochodzenia romskiego, pracownice Fundacji w Stronę Dialogu. Warsztaty rozpoczną się od wykładu Rajmunda Siwaka, który przybliży historię i znaczenie tańca w kulturze romskiej. Dowiecie się, jak taniec pełni rolę opowieści o życiu, tęsknotach i radościach, które odzwierciedlają się w rytmach płynących z serca. Taniec to nie tylko ruch w takt muzyki – to język, który wyraża emocje, opowiada historie i łączy ludzi ponad granicami kulturowymi. Przyjdźcie, by poznać bogactwo tej niezwykłej tradycji i nauczyć się, jak wyrazić siebie poprzez taniec! 

Obowiązują zapisy! Osoby zainteresowanie prosimy o zgłaszanie się pod podanym linkiem: https://forms.gle/5TxVSGEoqH5W1t3CA. 

godz. 16.00-17.00 WARSZTATY BĘBNIARSKIE / (+8) / Obowiązują zapisy 

Gra na autentycznych afrykańskich bębnach, to wspaniała zabawa, która odkrywa w ludziach nieznane wcześniej talenty, relaksuje i uczy przekraczania własnych ograniczeń. Bębny są najprostszym i najbardziej naturalnym narzędziem osobistego kontaktu z muzyką. Rytmiczne uderzanie dłonią w drżącą membranę z naturalnej skóry, w skupionym kręgu pozytywnie nastawionych ludzi, budzi niezwykłe emocje i wyzwala ogromną siłę w każdym człowieku, zarówno małym, jak i tym bardzo dorosłym.

Podczas warsztatów dzieci aktywnie uczestniczą we wspólnej zabawie z muzyką. Zabawy muzyczno-ruchowe, śpiewanie piosenek, tańce, interaktywne bajki oraz wspólne granie na instrumentach to podstawa każdego spotkania z dziećmi. Formuła warsztatów (grupy do 25 osób) pozwala na to, by każde dziecko dostało swój instrument i mogło osobiście zaangażować się we wspólne granie.

Prowadzenie: Małgorzata i Bartosz Gułajowie

Obowiązują zapisy! Osoby zainteresowanie prosimy o zgłaszanie się pod podanym linkiem: https://forms.gle/5TxVSGEoqH5W1t3CA 

godz. 17.00 KULTURA FIZYCZNA – warsztaty z Tao Yin / Wstęp wolny 

Tao Yin – droga do wnętrza, praktyka ruchowo-oddechowa, pochodząca z Chin sprzed ponad 3 000 lat. Uważa się, że stanowi fundament dla wywodzących się z niej sztuk walki Tai Chi i Kung Fu. Składają się na nią ćwiczenia gimnastyczne oraz oddechowe zalecane osobom w każdym wieku. Po krótkiej rozgrzewce przechodzimy do płynnych delikatnych ruchów połączonych z oddechem, które uspokajają umysł oraz harmonizują całe ciało. Istotą tych ćwiczeń jest gromadzenie, uzupełnianie i usprawnianie przepływu energii Qi w organizmie. Do wielu korzyści płynących z praktykowania Tao Yin zaliczamy między innymi: wzmocnienie układu odpornościowego, podniesienie poziomu witalności oraz przywrócenie wewnętrznego spokoju. 

Prowadzenie: Anna Osmulska Holistycznie 

INNE WYDARZENIA

godz. 15.00-19.00 Akcja Edukacyjna STOWARZYSZENIA DIALOGU MŁODZIEŻY

Sprawdź co robimy – akcja edukacyjna Stowarzyszenia Dialogu Młodzieży.  

Stoisko łódzkiej organizacji pozarządowej, założonej przez osoby nastoletnie. Wspólnie działają na rzecz młodzieży, promując dialog, współpracę i aktywne uczestnictwo młodych ludzi w życiu społecznym, politycznym i kulturalnym. Stowarzyszenie jest współorganizatorem debat oksfordzkich, które znajdą się w programie Festiwalu Łódź Wielu Kultur. Podczas spotkań piknikowych możecie posłuchać co osoby nastoletnie mają ciekawego do powiedzenia, jak chcą zabierać głos i jak widzą zmiany (także pokoleniowe)

godz. 15.00-19.00 ZACZYTANA ŁÓDKA – stoisko księgarni dla dzieci

Księgarnia Zaczytana Łódka to prawdziwe królestwo wyobraźni i kreatywności! Oprócz bogatej oferty książek, zarówno klasycznych bajek, jak i najnowszych tytułów, regularnie organizuje kreatywne warsztaty z książką. Tym razem spotkacie ją na Pikniku międzypokoleniowym w Parku Ocalałych. Wypłyń z Zaczytaną Łódką po niezapomnianą przygodę.

godz. 16.00 – 17.00 SPOTKANIE Z AUTORKĄ KSIĄŻEK DLA DZIECI DOROTĄ COMBRZYŃSKĄ-NOGALĄ – przy stoisku Zaczytanej Łódki 

Dorota Combrzyńska-Nogala to Łodzianka, polonistka, surdopedagog, autorka książek obyczajowych: „Naszyjnika z Madrytu”- nagrodzonego Literacką Nagrodą im. Władysława Reymonta „Piątej z kwartetu” oraz „Wytwórni Wód Gazowanych”.

Jej książka dla dzieci „Bezsenność Jutki” otrzymała nagrodę Książka Przyjazna Dziecku oraz wyróżnienie w konkursie IBBY na Książkę Roku 2012, natomiast „Syberyjskie przygody Chmurki” zdobyły wyróżnienie w konkursach na Nagrodę Literacką im. Kornela Makuszyńskiego oraz na Książkę Przyjazną Dziecku. Powieść „Możesz wybrać, kogo chcesz pożreć” wpisana została na Listę Skarbów Muzeum Książki Dziecięcej. W 2023 roku otrzymała nagrodę literacką w konkursie Książka Roku 2023 Polskiej Sekcji IBBY za książkę „Odysejki”!

godz. 15:30 SPACER DIAGNOSTYCZNY PO UL. WOJSKA POLSKIEGO / Wstęp wolny / zbiórka przy rzeźbie Abramka Koplowicza  (przed głównym wejściem do Centrum Dialogu)

Społeczni Opiekunowie Drzew zapraszają na spacer diagnostyczny ulicą Wojska Polskiego. Chcesz zabrać głos, docenić albo zasugerować, jak robić coś inaczej? Dołącz do aktywnych spacerowiczów. To może być przejaw troski. I nadziei… W ramach projektu „Zieleń w procesie rewitalizacji Łodzi” możesz wziąć udział we współtworzeniu raportu społecznego.

Podczas spaceru wspólnie przyjrzymy się drzewom, zieleńcom, terenom biologicznie czynnym, by ustalić, jaką zmianę przyniosła zieleni przebudowa realizowana w latach 2022-2024. Spróbujemy zdiagnozować, czy nastąpiła poprawa czy pogorszenie kształtu i stanu zieleni (niskiej i wysokiej). Opowiemy Wam w czasie spaceru, jakie dane już zebraliśmy, poprosimy też o podzielenie się z nami wiedzą na temat zmian w zieleni, jakie zaszły w diagnozowanym obszarze od 2016 roku. Z uwagą odnotujemy i zweryfikujemy każde Wasze spostrzeżenie. Zebrane dane przedstawimy w postaci raportu społecznego późną wiosną 2025 roku. Zadanie jest finansowane w ramach realizacji Rządowego Programu Rozwoju Organizacji Obywatelskich (PROO-3) ze środków Narodowego Instytutu Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego. Dziękujemy!

Prowadzenie: Justyna Makulec, Szymon Iwanowski (Mapa Drzew Łodzi, Stowarzyszenie Społeczni Zaangażowani)

godz. 17.30 WERNISAŻ WYSTAWY „OBIEKTYWNIE” / Wstęp wolny

Podczas Pikniku odbędzie się wernisaż wystawy prac uczestników kreatywnego projektu fotograficznego dla młodzieży „OBIEKTYWNIE”. Projekt trwający od lipca tego roku ma za zadanie pobudzić ciekawość świata oraz rozwinąć kreatywność wśród młodych Łodzian i Łodzianek! Wernisaż jest o tyle niezwykły, że prace wykonane są przez międzynarodową grupę młodzieży! Będzie można podziwiać fotografie ukazujące Łódź na nowo.

Warsztaty, jak i cały proces tworzenia prac fotograficznych, był prowadzony przez Yulię Aurelię – fotografkę, organizatorkę projektów integracyjnych, autorkę 5 wystaw fotograficznych w Łodzi, współautorkę inspirującego i edukacyjnego bloga fotograficznego. Yulia jest także członkinią Łódzkiego Centrum Wielokulturowego (projekt realizowany przez Centrum Służby Rodzinie oraz Fundację Koper Pomaga), które w swoich celach ma pracę na rzecz integracji osób cudzoziemskich z lokalną społecznością, pokazując przy tym piękno Łodzi!

godz. 15:00 – 19:00. STREFA GASTRO:

    FILIŻANA CAFFE // KAWIARNIA – kawy, ciasta, herbata, łakocie

    WEGETARIAŃSKIE FRYTKI I HAMBURGERY 

    BISTRO CENTRUM SŁUŻBY RODZINIE – przepyszne obiady domowe

    RoWeLove – stoisko z przepysznymi rzemieślniczymi lodami naturalnymi

W ramach wydarzeń towarzyszących 80. rocznicy likwidacji Litzmannstadt-Getto w Dniu Ocalałych 28 sierpnia o 20:00 na scenie plenerowej w Parku Ocalałych zagra Alan Bern, twórca Brave Old World.

Alan Bern to dyrygent, muzyk i reżyser Brave Old World, który stworzył kolejny gwiazdorski zespół, aby uczcić tegoroczną okrągła rocznicę likwidacji łódzkiego getta. Muzyk wraz z zespołem zagra koncert dedykowany Ocalałym z łódzkiego getta pt. Do not despair / Nie rozpaczaj. Na scenie zabrzmi muzyka i poezja Jankiela Herszkowicza, Dawida Bajgelmana, Jeszajachu Szpigla, Chavy Rosenfarb, Rachmila Bryksa, Henocha Kona, Pinkasa Lavendara i innych artystów mieszkających w Łodzi przed wojną i w czasie jej trwania.
Gwieździe wieczory będą towarzyszyć muzycy perfekcyjnie interpretujący muzykę żydowską: Sveta Kundish (śpiew), Mark Kovnatskiy (skrzypce), Fabian Schnedler (śpiew), Martin Lillich (kontrabas). Gościnnie wystąpi Yuri Vedenyapin (śpiew) oraz wnuczka Jankiela Herszkowicza – Łucja Herszkowicz (śpiew).

Wydarzenie będzie tłumaczone na język angielski.

Wstęp wolny!

Alan Bern (dyrygent, fortepian, akordeon, USA/Niemcy) jest uznawany na arenie międzynarodowej za pioniera muzyki klezmerskiej i Nowej Muzyki Żydowskiej. Jest dyrektorem m.in. Brave Old World, The Other Europeans i Semer Ensemble. Jest autorem najważniejszych dzieł dla teatru muzycznego, a jego projekty stały się bohaterem kilku pełnometrażowych filmów dokumentalnych. Jest założycielem i dyrektorem Yiddish Summer Weimar. W 2022 roku został uhonorowany Bundesverdienstkreuz, najwyższą nagrodą kulturalną w Niemczech.

Mark Kovnatskiy (skrzypce, Niemcy) to jeden z czołowych na świecie interpretatorów tradycyjnej muzyki jidysz, a także kompozytor i nauczyciel tańca jidysz. Koncertuje i uczy na całym świecie, od USA i Kanady po Japonię. Współpracuje z wieloma czołowymi wykonawcami tradycyjnej muzyki jidysz oraz orkiestrami klasycznymi. Jego kompozycje wykonywali zarówno muzycy klasyczni, jak i klezmerscy na całym świecie.

Sveta Kundish (głos, Izrael/Niemcy) wykonuje muzykę żydowską w Europie i Ameryce Północnej z różnymi zespołami. Urodzona na Ukrainie, jako dziecko wyemigrowała do Izraela. Uzyskała stopnie naukowe na Uniwersytecie w Tel Awiwie i Konserwatorium Prayner w Veinna oraz kształciła się jako kantor w Abraham Geiger Kolleg w Poczdamie. Była pierwszą w historii gmin żydowskich w Dolnej Saksonii kobietą-kantorką.

Martin Lillich (kontrabas, Niemcy) to niezwykle szanowany muzyk i pionier niemieckiej sceny jazzowej i World Music.Występuje z wieloma międzynarodowymi projektami, jest także kompozytorem i aranżerem.Wykłada w Global Music Academy Berlin, która współpracuje z instytutami w wielu krajach Afryki.

Fabian Schnedler (głos, Niemcy) występował na festiwalach w Niemczech, Wielkiej Brytanii, Polsce, Kanadzie, USA, Finlandii, Ukrainie, Włoszech i Łotwie. Razem z Franką Lampe (akordeon) występował jako Schikker wi Lot w latach 2002-2015. W 2006 roku założył Fayvish, projekt New Yiddish Song, który skupia piosenkarzy/autorów piosenek, indiepop i poezję jidysz. W 2012 roku zaproponował Muzeum Żydowskiemu w Berlinie pomysł założenia Semer Ensemble i jest w zespole od jego powstania.

Fot. Shendl Copitman

Obchodom likwidacji Liztmannstadt-Getto corocznie towarzyszą działania wokół sztuk wizualnych. W tym roku wraz z Miejską Galerią Sztuki zapraszamy na wystawę, która jest pierwszą na świecie ekspozycją prezentującą odszukane dzieła Zeni Larsson – Żydówki urodzonej w Łodzi w 1922 r. jako Szajna Marcinkowska. Wernisaż wystawy odbędzie się w niedzielę, 25 sierpnia o godz. 16:00 w Galerii Bałuckiej na Starym Rynku. Towarzyszyć mu będzie performans artystki Izabeli Maciejewskiej, inspirowany życiem i twórczością bohaterki ekspozycji. Wernisaż poprzedzi odsłonięcie muralu przy ul. Łagiewnickiej 25 dedykowanego Zeni Larsson. 


W getcie zaczęła tworzyć pierwsze rzeźby z gliny, które były wstępem do jej przyszłej kariery jako artystki. Po wojnie, dzięki niebywałej determinacji, Larsson kontynuowała edukację artystyczną w Akademii Sztuk Pięknych w Sztokholmie. Od lat 60. poświęciła się przede wszystkim twórczości literackiej. Choć należała do najbardziej znanych przedstawicielek literatury Holocaustu w Szwecji, od jej śmierci w 2007 roku pamięć o Zeni jako artystce i pisarce szybko się zatarła. Wystawa powstaje dzięki wnikliwym poszukiwaniom i badaniom kuratorki Urszuli Ulli Chowaniec. Co istotne, biografia Zeni Larsson jest ściśle związana z historią życia Chavy Rosenfarb – urodzonej w Łodzi, tworzącej w jidysz poetki i pisarki, ubiegłorocznej patronki Łodzi, która po wojnie zamieszkała w Kanadzie. Chava była wierną towarzyszką życia Zeni – najpierw z dziecięcych podwórek w Łodzi, potem w getcie i obozach koncentracyjnych, następnie przyjaciółką, z którą niemal przez całe życie korespondowała. W ten sposób obie kobiety, urodzone i wychowane w Łodzi, łączyły Sztokholm z Montrealem nieregularnymi, choć trwającymi ponad 60 lat listownymi dialogami w jedynym wspólnym dla nich języku – polskim. Szwedzka artystka i pisarka opowiadała po polsku swoje życie tworzącej w jidysz pisarce z Kanady. Wystawie będzie towarzyszyć polska premiera powieści Zeni Larsson „Cienie przy drewnianym moście” (tł. ze szwedzkiego Piotr Zettinger i Katarzyna Tubylewicz), wydanej przez Bibliotekę Centrum Dialogu. Opublikowana w Szwecji w 1960 roku jest częścią trylogii opisującej losy młodej dziewczyny Pauli. Kolejne części trylogii to „Lang rgryningen” (Długi świt, 1961) i „Livet till mtes (Życie ku spotkaniu, 1962). Trylogia ta, będąca w dużej mierze autofikcją, zgłębia różne etapy życia Pauli: od dramatycznych wydarzeń w getcie, przez ostatnie miesiące w Bergen-Belsen, po nowe życie w Szwecji. Wernisaż wystawy prac Zeni Larsson został zaplanowany na niedzielę, 25 sierpnia o godz. 16:00 w Galerii Bałuckiej na Starym Rynku. Towarzyszyć mu będzie performans artystki Izabeli Maciejewskiej, inspirowany życiem i twórczością bohaterki ekspozycji. Wernisaż poprzedzi odsłonięcie muralu przy ul. Łagiewnickiej 25 dedykowanego Zeni Larsson. 

Program działań wokół wystawy poświęconej twórczości Zeni Marcinkowskiej-Larsson

25 sierpnia / niedziela

15.00 – Odsłonięcie muralu w przestrzeni Łodzi dedykowanego pisarce i rzeźbiarce Zeni Marcinkowskiej-Larsson. PL

Miejsce: ul. Łagiewnicka 25
Organizator: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi.

16.00 – Zenia Marcinkowska-Larsson. Rzeźby. Pamięć. Słowa. 
Wernisaż wystawy rzeźb Zeni Marcinkowskiej-Larsson.
Kuratorka: Urszula Ulla Chowaniec. Wystawie towarzyszy performans inspirowany życiem i twórczością Zeni Marcinkowskiej-Larsson. Współpraca artystyczna i performans: Izabela Maciejewska. Wernisaż połączony z promocją pierwszego polskiego wydania książki Cienie przy drewnianym moście (tł. ze szwedzkiego Piotr Zettinger i Katarzyna Tubylewicz). PL/ENG

Miejsce: Galeria Bałucka, Stary Rynek 2.
Organizator: Miejska Galeria Sztuki w Łodzi i Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi
Urszula (Ulla) Chowaniec: literaturoznawczyni specjalizująca się w historii kobiet. Mieszka w Sztokholmie, jest wykładowczynią na Uniwersyteckie w Lund, pełni też funkcję profesora na Krakowskiej Akademii im. Andrzeja Frycza-Modrzewskiego. Autorka książek m.in.: „W poszukiwaniu Kobiety: O wczesnych powieściach Ireny Krzywickiej” (2007), „Melancholic Migrating Bodies in Contemporary Polish Women's Writing” (2015). Tworzy podcasty, organizuje wydarzenia naukowe i artystyczne. Jest kuratorką wystawy „One Hundred Years, so What?” – poświęconej stuleciu emancypacji kobiet w Polsce (Birmingham, 2018), konsultantką merytoryczną wystawy o Ironii (Toruń 2024), współorganizatorką festiwali, w tym „Queer the Other Europe UCL” (London).
Izabela Maciejewska: artystka sztuk wizualnych. Rzeźbiarka, fotografka, performerka, malarka. Tworzy instalacje i videoart. Absolwentka łódzkich uczelni artystycznych: Akademii Sztuk Pięknych im. Wł.Strzemińskiego w Łodzi oraz Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej Telewizyjnej i Teatralnej im. L. Schillera PWSFTviT w Łodzi. 

18.00 – Pisarki z łódzkiego getta – spacer. Prowadzenie: Joanna Podolska, dyrektorka Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi. ENG

Start: Galeria Bałucka, Stary Rynek 2.
Organizator: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi.
Opis: Do łódzkiego getta trafili przedstawiciele wszystkich warstw społecznych: lekarze i nauczyciele, szewcy i krawcy, kupcy i drobni fabrykanci, kelnerzy i złodzieje, malarze, muzycy, dziennikarze i pisarze. Wśród nich nie brakowało kobiet, które uprawiały różne zawody, w tym artystki i pisarki, m.in. Miriam Ulinower czy  Melania Fogelbaum. Czasy getta i obozów przyczyniły się do tego, że po wojnie niektóre więźniarki postanowiły opisać swoje doświadczenia, tworzyły w różnych krajach i w różnych językach: Chava Rosenfarb w jidysz w Kanadzie, Zenia Larson – po szwedzku w Sztokholmie, Sara Zyskind po hebrajsku w Izraelu. Podczas krótkiego spaceru powędrujemy ich śladami.

Wstęp wolny!

Uroczystości główne 80. rocznicy likwidacji Litzmannstadt-Getto odbędą się 29 sierpnia na Cmentarzu Żydowskim i Stacji Radegast. Oprócz ceremonii religijnych i symbolicznego zapalenia zniczy pod pomnikiem pamięci łódzkich Żydów tego dnia o 10:30 otwarta zostanie wystawa „Od świtu do zmierzchu” w Domu Przedpogrzebowym na terenie Cmentarza Żydowskiego. W jej ramach zaprezentowanych zostanie 70 fotografii z kolekcji 3000 ocalonych negatywów autorstwa Henryka Rossa.

Henryk Ross był fotografem, który miał za zadanie wykonywać zdjęcia propagandowe dla administracji niemieckiej, ale w ukryciu udało mu się utrwalić życie w łódzkim getcie: egzekucje, śmierć, narodziny, śluby, wywózki. Jego negatywy i prace z lat 1940-1944, zakopane w ziemi, zostały wydobyte po wojnie. Są one unikalnym zapisem życia i Zagłady Żydów łódzkich i tych, deportowanych do getta z podłódzkich miast oraz z Europy okupowanej przez nazistów. Pochodzą ze zbiorów Muzeum of Fine Arts (MFA) w Bostonie i Art Gallery of Ontario (AGO) w Toronto. Powyższe instytucje udostępniły część swojej kolekcji Gminie Wyznaniowej Żydowskiej w Łodzi, aby wystawa stała się pomnikiem pamięci o getcie. 

Wstęp na wydarzenie jest wolny.

Henryk Ross. Od świtu do zmierzchu. Fotografie z łódzkiego getta z lat 1940-1944
Organizator: Gmina Wyznaniowa Żydowska w Łodzi
Koncepcja wystawy: Lilka Elbaum
Kurator: Krzysztof Jurecki
Kurator i producent: Jerzy Maciej Koba
Esej do katalogu: Maia Mari Sutnik, Art Gallery of Ontario
Zdjęcia z kolekcji: Muzeum of Fine Arts (MFA) w Bostonie i Art Gallery of Ontario (AGO) w Toronto

Część z wydarzeń towarzyszących 80. rocznicy likwidacji Litzmannstadt-Getto odbędzie się w Parku Ocalałych, który w tym roku świętuje dwudziestą rocznicę powstania. Park jest miejscem wyjątkowym – powstał z inicjatywy Ocalałej z łódzkiego getta, Haliny Elczewskiej. Inicjatorce niezwykle zależało na tym, żeby to miejsce tętniło życiem. I tak jest rzeczywiście – jest ono miejscem spotkań, działań artystycznych i kulturalnych. 28 sierpnia Centrum Dialogu zaprasza publiczność do uczestnictwa w: projekcjach filmowych, spacerze po Parku z jego główną twórczynią, ceremonii nadaniu nowych drzewek pamięci, spotkaniu z Marianem Turskim i trzech koncertach. 

Park zmienił się od czasu założenia – posadzono w nim już ponad 660 drzew pamięci, a 28 sierpnia (w środę), w Dniu Ocalałych, zostaną posadzone kolejne drzewa dedykowane tym, którzy przetrwali getto łódzkie. Rodziny Ocalałych odbiorą certyfikaty z rąk prezydent Łodzi Hanny Zdanowskiej. Również tego dnia twórczyni Parku, Grażyna Ojrzyńska, wraz z przewodniczką Justyną Tomaszewską oprowadzą zainteresowanych po tym niezwykłym miejscu, a wieczorem w zielonej przestrzeni zabrzmi muzyka. O 18:30 publiczność będzie mogła posłuchać koncertu „Dźwięki pamięci” w wykonaniu klarnecisty Roberta Stefańskiego, który zinterpretuje muzykę klezmerską związaną z żydowskimi obrzędami religijnymi. Następnie w Parku Ocalałych zabrzmi śpiew Katarzyny Jackowskiej-Enemuo, która w akompaniamencie akordeonu wykona po polsku i w jidysz piosenki polskich kompozytorów żydowskiego pochodzenia, a także kompozycje swojego autorstwa. O 20:00 na scenie plenerowej zagra Alan Bern, dyrygent, muzyk i reżyser Brave Old World, który stworzył kolejny gwiazdorski zespół, aby uczcić tegoroczną okrągła rocznicę likwidacji łódzkiego getta. Na scenie zabrzmi muzyka i poezja Jankiela Herszkowicza, Dawida Bajgelmana, Jeszajachu Szpigla, Chavy Rosenfarb, Rachmila Bryksa, Henocha Kona, Pinkasa Lavendara i innych artystów mieszkających w Łodzi przed wojną i w czasie jej trwania. Wystąpią muzycy perfekcyjnie interpretujący muzykę żydowską: Sveta Kundish (śpiew), Mark Kovnatskiy (skrzypce), Fabian Schnedler (śpiew), Martin Lillich (kontrabas). Gościnnie wystąpi Yuri Vedenyapin (śpiew) oraz wnuczka Jankiela Herszkowicza – Łucja Herszkowicz (śpiew). Dzień wcześniej, również w siedzibie Centrum Dialogu, wystąpi Izabela Szafrańska z zespołem. Artystka przyjedzie do Łodzi z projektem „Żydowska ulica/Jewish street”, który zrodził się z zamiłowania do muzyki i kultury żydowskiej. Szafrańska zaśpiewa w języku polskim, jidysz, hebrajskim i ladino. Odbiorcy będą mogli usłyszeć m.in. słynną „Rebekę", „Hava nagila", „Shalom Aleichem", „Dona Dona" czy „Warszawo ma”. Wokalistce będą towarzyszyć: Przemysław Zalewski (instrumenty klawiszowe), Marcin Drabik (skrzypce) oraz Przemysław Skałuba (klarnet, duduk, saksofony).

Na wszystkie wydarzenia wstęp jest wolny!

PROGRAM DNIA OCALAŁYCH / 28 sierpnia br.:

10:00 – Ocalali w dokumencie: Marian Turski Mój najważniejszy dzień reż. Michał Bukojemski [67 min.]. PL/ENG

Miejsce: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi | ul. Wojska Polskiego 83.

11:15 – Ocalali w dokumencie: Mietek Wajntraub / Mitchell Winthrop. Lessons from Mitch, reż. Klaudia Siczek [10 min.] PL/ENG

Miejsce: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi | ul. Wojska Polskiego 83.
Opis: Mitchell (Mitch) Winthrop to Mietek Weintraub, urodzony w Łodzi w średniozamożnej rodzinie w 1926 roku, uczeń prywatnego gimnazjum Kacenelsona, zabawowy gość – jak o sobie mówi, od 1940 roku zmuszony do życia w getcie. Tam musiał nauczyć się pracować i walczyć o przetrwanie. Jego ojciec zmarł w getcie z głodu, matka i członkowie rodziny zginęli w obozach, ale on przeżył i chciał żyć. Film Klaudii Siczek powiada o pełnym optymizmu i radości życia człowieku, którego pasją stał się bilard. W klubie bilardowym spędza swój wolny czas od 50 lat, a jednocześnie zaraża innych swoim uśmiechem i poczuciem humoru. W 2012 roku napisał wspomnienia „The Arrival: I sought God in Hell”. Dokument zrealizowany przez wnuczkę Mariana Turskiego, rówieśnika Mitcha.

11:30 – Ocalali w dokumencie: Leon Kowner, Leon loves the sea and we love Leon oraz Art_opening_1940, Elyasaf Kovner [10 min.]. ENG

Miejsce: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi | ul. Wojska Polskiego 83.

11:45 – Ocalali w dokumencie: Tova Ben Zvi. Świat Tovy, reż. Michał Bukojemski [37 min.]. PL/ENG

Miejsce: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi | ul. Wojska Polskiego 83.

12:30 – Ocalali w dokumencie: Leon Weintraub. Leon – chłopiec, który przeżył piekło, autor: Jacek Tokarczyk, prod. TVP3 Łódź dla TVP Historia [13 min.]. PL/ENG

Miejsce: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi | ul. Wojska Polskiego 83.
Opis: Leon Weintraub ma 96 lat. Jest jednym z ostatnich żyjących "lodzermenschów". Urodzony i wychowany w Łodzi, więziony w getcie na terenie miasta, Ocalały z Holocaustu. Na co dzień mieszka w Szwecji, jednak swoje rodzinne miasto odwiedza wyjątkowo chętnie i tak często, na ile to możliwe.

13:00 – Ocalali w dokumencie: Chava Rosenfarb. Chava Rosenfarb: That Bubble of Being, reż. Josh Waletzky, prod. League for Yiddish [50 min.]. PL/ENG

Miejsce: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi | ul. Wojska Polskiego 83.

14:00 – Ocalali w dokumencie: Halina Elczewska. Halina Elczewska w Łodzi, prod. Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi [27 min.]. PL

Miejsce: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi | ul. Wojska Polskiego 83.
Opis: Do wybuchu wojny Halina wraz z siostrami, starszą Jadwigą i Inką, mieszkała przy ul. Łąkowej 3/5. Uczyła się w gimnazjum im. Orzeszkowej przy al. Kościuszki 21.
Po wybuchu wojny rodzina przeprowadziła się na teren Bałut, w getcie mieszkali przy ul. Brzezińskiej 39.  Przeżyli w getcie niemal do końca, do likwidacji. Zostali wywiezieni do Auschwitz-Birkenau 24 sierpnia 1944 r. Tam zginął jej mąż, rodzice i młodsza siostra Inka.
Po wojnie Halinka była wiceburmistrzem Mieroszowa, potem wraz z Jadwiga i jej mężem, Arnoldem Mostowiczem, przeniosła się do Wrocławia, gdzie była dyrektorem szkoły radców zakładowych.
W sierpniu 2004 roku z inicjatywy Haliny Elczewskiej, z poparciem prezydenta Jerzego Kropiwnickiego, zostaje założony w Łodzi Park Ocalałych.

15:00 – 20-lecie Parku Ocalałych. Spacer drugi. Prowadzenie: Grażyna Ojrzyńska, twórczyni parku (oprowadzanie w języku polskim) oraz Justyna Tomaszewska, przewodniczka po Łodzi Just Łódź (oprowadzanie w języku angielskim). PL/ENG

Start: parking przed budynkiem Centrum Dialogu, ul. Wojska Polskiego 83.
Organizator: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi.

16:00 – Ceremonia nadania nowych drzew pamięci PL/ENG

Miejsce: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi | ul. Wojska Polskiego 83.
Organizator: Miasto Łódź i Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi. 
Opis: Od 2004 roku w Parku Ocalałych sadzone są drzewa pamięci dedykowane osobom, bądź rodzinom, które przeżyły wojnę. Co roku dochodzą nowe nazwiska. Sadzą je Ocalali, albo ich potomkowie, dzieci, niekiedy wnukowie, którzy przyjeżdżają z różnych zakątków świata. W tej chwili w Parku Ocalałych jest już ponad 660 drzew pamięci.

17:00 – Młodość dodała nam siły – rozmowa z Marianem Turskim, Ocalałym z łódzkiego getta o organizacjach młodzieżowych w łódzkim getcie i z dr Ewą Wiatr z Centrum Badań Żydowskich im. Filipa Friedmana Uniwersytetu Łódzkiego. Prowadzenie: dr Joanna Podolska, Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi. PL/ENG

Miejsce: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi | ul. Wojska Polskiego 83.
Organizator: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi.
Opis: Praktycznie zaraz po zamknięciu getta, setki młodych ludzi, zamiast do ciasnych mieszkań w gęsto zabudowanym miejskim terenie getta, zamieszkała w niewielkich domkach na Marysinie i zaczęła organizować życie według wzorów kibucowych. Stopniowo powstawały kolejne grupy młodzieży, które łączyły przede wszystkim przekonania polityczne lub religijne, więzi środowiskowe bądź towarzyskie. Młodzi ludzie mieli pod opieką ogrody i sady, uczyli się pracować na roli, ale wykonywali też inne prace. Jednak przede wszystkim organizowali życie kulturalne i grupy samokształceniowe, biblioteki, odczyty, kółka zainteresowań, wydawali gazetkę. Młodzież w getcie dyskutowała o literaturze i polityce, kłóciła się o przyszły powojenny kształt Polski i jak powinno wyglądać nowe państwo żydowskie. Ale też pomagała sobie nawzajem. Choć grupy stopniowo rozlatywały, młodzież nadal spotykała się w domach, często wspierała. W wielu przypadkach więzi przetrwały próbę czasu, a nawet trwały przez długie dziesięciolecia. O organizacjach młodzieżowych w łódzkim getcie  porozmawiamy z badaczką dr Ewą Wiatr, a przede wszystkim z Ocalałych Marianem Turskim.

Koncerty w przestrzeni parku z okazji 20. rocznicy powstania Parku Ocalałych

18:30 –  Dźwięki pamięci, Robert Stefański (klarnet). PL

Miejsce: Głaz pamiątkowy / Park Ocalałych, ul. Wojska Polskiego 83.
Organizator: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi.
Wstęp wolny.

19:00 – Ślad obecności, Katarzyna Jackowska-Enemuo (śpiew, akordeon). PL

Miejsce: Początek Alei Arnolda Mostowicza / Park Ocalałych, ul. Wojska Polskiego 83.
Organizator: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi.
Wstęp wolny.

20:00 – Do not despair / Nie rozpaczaj – koncert dedykowany Ocalałym z łódzkiego getta. Wykonawcy: Alan Bern (fortepian), Sveta Kundish (śpiew), Mark Kovnatskiy (skrzypce), Fabian Schnedler (śpiew), Martin Lillich (kontrabas), Łucja Herszkowicz, Yuri Vedenyapin (śpiew) PL/ENG

Miejsce: Park Ocalałych | ul. Wojska Polskiego 83.
Organizator: Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi. 
Wstęp wolny.

Przez cały dzień dostępne będzie stoisko z książkami wydanymi przez Centrum Dialogu i książkami Wydawnictwa Uniwersytetu Łódzkiego.