Centrum Dialogu im. Marka Edelmana w Łodzi oraz Rumuński Instytut Kultury w Warszawie zapraszają na spotkanie poświęcone historii przemocy antyżydowskiej w Europie oraz współczesnym sposobom mierzenia się z trudną przeszłością.

Gośćmi wydarzenia będą historyk i socjolog Jan Tomasz Gross, autor licznych publikacji dotyczących Zagłady i relacji polsko-żydowskich, oraz rumuński historyk Adrian Cioflâncă, badacz historii antysemityzmu i Holokaustu w Rumunii. Rozmowę poprowadzi Przemysław Witkowski.

Punktem wyjścia do dyskusji będzie 85. rocznica pogromów w Jedwabnem i Jassach (Iași). Uczestnicy porozmawiają o mechanizmach przemocy antyżydowskiej, pamięci o tych wydarzeniach oraz o tym, w jaki sposób społeczeństwa demokratyczne odnoszą się do własnej historii. Ważnym elementem spotkania będzie zestawienie doświadczeń Polski i Rumunii oraz refleksja nad wpływem pamięci historycznej na współczesne życie społeczne.

Wydarzenie odbywa się w ramach programu Pop-up Rumunia oraz będzie towarzyszyć obchodom 82. rocznicy likwidacji Getta Litzmannstadt. Jest częścią działań poświęconych historii Zagłady, pamięci o jej ofiarach i współczesnej debacie o dziedzictwie wielokulturowej Europy.

Kiedy: 25 czerwca, godz. 18:00
Gdzie: Centrum Dialogu, ul. Wojska Polskiego 83, sala 100
Z racji ograniczonej liczby miejsc, prosimy o przybycie 15 minut wcześniej.

Wydarzenie odbędzie się w języku angielskim i będzie tłumaczone symultanicznie na język polski. Osoby wymagające tłumaczenia zostaną wyposażone w zestawy słuchawkowe.
________


Jan Tomasz Gross należy do najwybitniejszych współczesnych socjologów i historyków. Jego prace poświęcone historii Polski, Zagładzie oraz relacjom polsko-żydowskim wywarły ogromny wpływ zarówno na badania historyczne, jak i debatę publiczną. Jest emerytowanym profesorem historii Uniwersytetu Princeton, gdzie zajmował Katedrę Historii Wojen XX Wieku. Studiował socjologię, a doktorat uzyskał w 1975 roku na Uniwersytecie Yale. W latach 1975–1984 pracował na Yale University, specjalizując się w socjologii i sowietologii. Następnie był profesorem socjologii na Emory University w Atlancie (1984–1992), a w latach 1992–2003 wykładał nauki polityczne i studia europejskie na New York University. Był stypendystą prestiżowych fundacji, takich jak Fulbright, Guggenheim, Hoover czy Rockefeller, a także profesorem wizytującym na wielu renomowanych uczelniach, m.in. Harvard University, Stanford University, University of California Berkeley, Columbia University oraz uniwersytetach w Paryżu, Wiedniu, Krakowie i Tel Awiwie. Jest autorem wielu przełomowych publikacji, m.in. Sąsiedzi. Historia zagłady żydowskiego miasteczka (2000), Fear.Anti-Semitism in Poland After Auschwitz(2006; wyd. polskie: Strach. Antysemityzm w Polsce tuż po wojnie), Złote żniwa (2011), a także Polish Society under German Occupation: The Generalgouvernement, 1939–1944 oraz Revolution from Abroad. The Soviet Conquest of Poland’s Western Ukraine and Western Belorussia.

Za osiągnięcia naukowe został uhonorowany licznymi nagrodami i odznaczeniami, w tym Krzyżem Kawalerskim Orderu Zasługi Rzeczypospolitej Polskiej, nadanym przez Prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego w 1996 roku. W 2021 roku zajął 13. miejsce w rankingu najbardziej wpływowych historyków świata przygotowanym przez Academic Influence.

Adrian Cioflâncă jest historykiem specjalizującym się w historii antysemityzmu i Holokaustu. Obecnie pełni funkcję dyrektora Centrum Studiów nad Historią Żydów w Rumunii im. Wilhelma Fildermana działającego przy Federacji Wspólnot Żydowskich Rumunii oraz pracuje jako badacz naukowy w Instytucie Historii im. A.D. Xenopola Rumuńskiej Akademii Nauk. Prowadził badania archiwalne w Rumunii, Izraelu, Stanach Zjednoczonych, Mołdawii i Ukrainie, koncentrując się na problematyce przemocy antysemickiej w Europie. Materiały archiwalne i fotograficzne wykorzystuje zarówno w działalności naukowej, jak i popularyzatorskiej, publikując m.in. na portalach Scena9 i Revista 22 oraz współtworząc filmy dokumentalne. Jest współreżyserem, wraz z Radu Jude, filmów dokumentalnych: „Ieșirea trenurilor din gară” (Odjazd pociągów ze stacji, 2020), „Amintiri de pe Frontul de Est” (Wspomnienia z Frontu Wschodniego, 2022) oraz „Plan contraplan” (Ujęcie/przeciwujęcie, 2025). Brał również udział w pracach terenowych związanych z identyfikacją masowych grobów i miejsc pamięci Holokaustu. W latach 2003–2004 był członkiem Międzynarodowej Komisji do Badania Holokaustu w Rumunii, współtworząc jej raport końcowy, na podstawie którego państwo rumuńskie oficjalnie uznało swoją odpowiedzialność za udział w Zagładzie. Od 2005 roku jest członkiem rumuńskiej delegacji przy International Holocaust Remembrance Alliance. W 2009 roku był stypendystą Tziporah Wiesel Fellowship w United States Holocaust Memorial Museum w Waszyngtonie. Jest współredaktorem ośmiu tomów naukowych. Najnowszym z nich jest numer tematyczny „Revista de Istorie a Evreilor din România” pt. Împotriva antisemitismului. Activitatea lui Wilhelm Filderman ca lider al evreilor din România (Przeciw antysemityzmowi. Działalność Wilhelma Fildermana jako przywódcy Żydów w Rumunii, 2025). Opublikował liczne studia poświęcone historii Holokaustu, komunizmu, przemocy politycznej i historii kultury.

Przemysław Witkowski  – adiunkt w Uniwersytecie Civitas; autor: „Chwała Supermanom. Ideologia a popkultura" (2017), "Laboratorium Przemocy. Polityczna historia Romów" (2020), „Faszyzm, który nadchodzi" (2023) oraz "Partia Rosyjska" (2023); były doradca Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego i członek gabinetu politycznego MKiDN; od 2024 r. zastępca dyrektora Instytutu Myśli Politycznej imienia Gabriela Narutowicza.

Wydarzenie towarzyszące Obchodom 82. rocznicy likwidacji Litzmanstadt-Getto. Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury - państwowego funduszu celowego. Zadanie współfinansowane ze środków Miasta Łodzi.
Wydarzenie wpisuje się w program Pop-up Rumunia, organizowany przez Rumuński Instytut Kultury.